Column RTLZ: Het is tijd voor een radicaal groene woonpolitiek

Deze column verscheen op 25 november 2019 bij RTL Z

Twee van de belangrijkste trends waar we mee te maken hebben, zijn het hoge tempo waarop we onze planeet verwoesten en de ongelofelijke concentratie van rijkdom en macht in handen van een kleine bovenlaag.

Klimaatontwrichting dreigt grote delen van onze planeet binnen decennia onleefbaar te maken. De machtige fossiellobby is vastberaden dit voor elkaar te krijgen en trapt het gaspedaal nog eens extra in. Terwijl de CO2-uitstoot snel moet verminderen, neemt deze mondiaal alleen maar toe. Zelfs als we de opwarming nog tot 2 graden weten te beperken, in lijn met het Akkoord van Parijs, zullen de gevolgen gigantisch zijn.

Daar komt nog eens bovenop dat we ons middenin een massale door de mens veroorzaakte uitstervingsgolf van diersoorten bevinden. We roeien vakkundig het web van leven waar we afhankelijk van zijn uit.

Tegelijkertijd groeit de sociale ongelijkheid. De macht van kapitaal over arbeid neemt toe, met als gevolg dat de bezittende klasse haar vermogen vermenigvuldigt terwijl de hard werkende arbeidersklasse grote moeite heeft rond te komen. Jeff Bezos, Amazon-baas en vakkundig belastingontwijker, vertegenwoordigt een vermogen van ruim 100 miljard dollar. Geld dat hij heeft verdiend door zijn werknemers flink uit te knijpen.

De klimaatcrisis en toenemende sociale ongelijkheid komen op veel plekken samen. Geen wonder, de elite is nu eenmaal in grote mate verantwoordelijk voor de nakende ecologische catastrofe. Wonen is een van die plekken.

Ook in Nederland staat betaalbaar en zeker wonen onder druk. Het aantal dakloze mensen is in Nederland sinds 2009 meer dan verdubbeld. Een ongekend falen. Een groeiende groep jongeren zit klem in het ouderlijk huis of betaalt veel te veel huur. Betaalrisico’s onder huurders zijn scherp toegenomen.

Tegelijkertijd zijn woningen verworden tot beleggingsobject voor vermogende individuen, en bouwen we onze steden vol met miljoenen kostende penthouses. Infinity pool urbanism, aldus mijn collega’s Wouter van Gent en Willem Boterman.

Daarnaast ligt er een flinke verduurzamingsopgave op onze woningmarkt. Het verwarmen van woningen is nu goed voor zo’n 10% van alle uitstoot in Nederland. Energiearmoede dreigt voor een groeiende groep huishoudens als gevolg van oplopende stookkosten.

Succesvol klimaatbeleid moet daarom niet alleen op een ongekende schaal en in een ongekend tempo uitgerold worden, maar moet ook sociaal rechtvaardig zijn. Het is simpelweg niet rechtvaardig als de mensen met de kleinste ecologische voetafdruk de grootste klappen krijgen.

In de VS is er onder progressieve Democraten momentum voor een Green New Deal. De klimaatcrisis vergt een ongekende mobilisatie en publieke investeringen. Ze putten hierbij inspiratie uit president Roosevelt’s New Deal waarmee hij de grote depressie uit de jaren ’30 middels massale publieke investeringen aanviel.

Afgelopen week presenteerden congreslid Alexandria Ocasio-Cortez en presidentskandidaat Bernie Sanders een eerste concreet pakket maatregelen: de Green New Deal for Public Housing.

Waar het Trump imperium gebouwd is op het uitbuiten van huurders en schimmige vastgoeddeals, daar is deze Green New Deal for Public Housing zo ongeveer het tegenovergestelde.

Het plan streeft naar klimaatrechtvaardigheid door 1,2 miljoen nieuwe betaalbare en klimaatneutrale sociale huurwoningen te bouwen. In totaal is er in de VS naar schatting een tekort aan 7 miljoen betaalbare woningen. Er blijft genoeg werk te verzetten, maar dit is een belangrijke eerste stap, zeker in een land waar public housing nauwelijks een rol van betekenis speelt.

Tegelijkertijd worden meer dan 1 miljoen sociale huurwoningen gerenoveerd en verduurzaamd. Geen overbodige luxe, aangezien in veel van deze woningen decennialang geen cent is geïnvesteerd. Ze zijn niet zelden in erbarmelijke staat en een direct gezondheidsrisico voor hun bewoners.

Het plan zou de CO2 uitstoot jaarlijks met 5,6 miljoen ton terugdringen, het equivalent van 1,2 miljoen auto’s van de weg halen. Iemand moet bovendien al die woningen bouwen en renoveren. Het plan levert naar verwachting 240.000 nieuwe banen op.

Dit zou miljarden kosten, 172 miljard dollar is de verwachting, maar is uiteindelijk prima te betalen. Zeker wanneer je je bedenkt dat niks doen veel en veel duurder is.

De progressieve Nederlandse woonplannen steken er maar schraal bij af. Hier omarmt de ‘linkse’ politiek middenhuur, in de praktijk vaak dure huurstudio’s van 1000 euro per maand. Als betaalbare volkshuisvesting je ideaal is, dan zijn dit soort woningen juist onderdeel van het probleem.

We hebben bijna 2,3 miljoen corporatiewoningen in Nederland, ongeveer 30% van de totale woningvoorraad. Daar ligt een enorme verduurzamingsopgave, maar er zijn ook tal van mogelijkheden. Ik zie daken vol zonnepanelen voor me, als trots uithangbord van onze volkshuisvesting, en hoogwaardig gerenoveerde sociale huurblokken. Maar wat doen wij? Het Rijk knijpt corporaties uit middels allerlei lastenverzwaringen, waardoor investeringen teruglopen.

Op het huidige slakkentempo klimaatontwrichting aanpakken is eigenlijk geen optie. De klimaatcrisis wacht niet en walst nu al over de wereld heen. Tegelijkertijd hebben honderdduizenden Nederlanders schreeuwende behoefte aan een betaalbare woning. Hoog tijd voor een radicale groene woonpolitiek in Nederland. Laat de Amerikaanse Green New Deal for Public Housing een inspiratie zijn.