Column RTLZ: Hoge huren zijn niet normaal

Dit is mijn tweede column voor RTL Z van 08-07-2019. Lees de column hier terug

***

De meeste mensen vinden het een goede deal, als ik vertel dat ik voor 1000 euro per maand een appartement van krap 65 vierkante meter in de Amsterdamse Transvaalbuurt huur. Op het eerste gezicht lijkt dat zo. Als ik het nu zou huren van een particulier zou ik zo 1500 euro per maand kwijt zijn. Nieuwbouwappartementen niet ver bij mij vandaan kosten al gauw een veelvoud.

Maar is het eigenlijk wel zo’n goede deal, 1000 euro per maand betalen voor een afbetaald appartement van bijna 100 jaar oud in een voormalige Vogelaarwijk? Ooit gebouwd door socialistische woningbouwvereniging Eigen Haard als betaalbare woonplek voor arbeiders. De woningcorporatie zal goed aan mij verdienen.

Dat we zo’n huur normaal vinden, heeft alles te maken met het feit dat marktdenken zo dominant is. Zelfs nu de markt opzichtig faalt in het garanderen van betaalbare huisvesting, blijven wij er heilig van overtuigd dat die markt in staat is de échte prijs op een objectieve manier te bepalen.

Woekerhuren die alleen op te brengen zijn door tweeverdieners met goede banen: helaas, dat is nu eenmaal de wet van vraag en aanbod. Uitwassen van de markt worden onoverkomelijke feiten, hooguit het gevolg van verstorende regulering die verhindert dat de onzichtbare hand van de markt fatsoenlijk kan werken.

Het rotsvaste geloof in de markt – doorgaans het sterkst aanwezig onder oude witte mannen, tevens degenen die het voor het zeggen hebben en voor wie het ironisch genoeg goed toeven is in hun zwaar gesubsidieerde koophuis met flinke overwaarde – betekent dat het antwoord op het falen van de markt vaak neerkomt op het introduceren van nóg meer markt.

Weinig verrassend scharen vooral de bouwende partijen en vastgoedbeleggers zich achter dit standpunt. Zij kwalificeren initiatieven om de huidige woekerhuren aan banden te leggen, zoals recent in Berlijn aangekondigd, als ontwrichtend. Laat ons kleine dure hokken bouwen en alles komt goed.

Dat de markt de dominante ideologie is, blijkt al uit de terminologie die we gebruiken. We hebben het steevast over de woningmarkt, terwijl het socialere alternatief volkshuisvesting in korte tijd in de vergetelheid is geraakt.

Het vervelende van dominante ideologieën, is dat twijfelachtige aannames en betwistbare keuzes onzichtbaar worden. Dat wil zeggen, het dictaat van de markt krijgt de allure van de ratio en objectiviteit. Onderliggende aannames (vraag en aanbod bepalen de échte prijs!) worden verheven tot vastliggende natuurwetten. Alle alternatieven, hoe plausibel of wenselijk ook, worden daarentegen weggezet als naïef, politiek gekleurd en mogelijk gevaarlijk. Op nagenoeg ieder pleidooi voor regulering krijg ik wel de kritiek dat ik een socialistische heilstaat zou wil stichten.

Onterecht. Marktwerking is geen gegeven. Het is niet meer dan een systeem van regulering, zoals er nog vele andere bestaan. Sterker, een complexe en veelomvattende markt als de woningmarkt houdt zichzelf niet in stand, maar heeft een faciliterende en stimulerende overheid als marktmeester nodig. Het terugdringen van regulering en overheidsingrijpen zal daarom niet leiden tot een beter functionerende woningmarkt, maar slechts tot een anders functionerende woningmarkt.

In haar recente boek The Value of Everything legt Mariana Mazzucato, hoogleraar economie aan University College London, uit dat waarde- en prijsbepaling zeker niet eenduidig zijn. Het bepalen ervan via vraag en aanbod is geen gegeven, en al helemaal geen natuurwet. Sterker nog, het is de meest subjectieve manier van waardebepaling. Het is letterlijk wat de gek er voor geeft.

Een alternatieve benadering is waarde en prijs bijvoorbeeld te bepalen aan de hand van productiekosten (en een beetje rendement). Dit politiek-economische debat over waardebepaling zijn we de afgelopen decennia uit het oog verloren en marktwerking is de goudstandaard geworden.

Maar juist nu moeten we dit debat voeren. Wonen is toe aan politisering, waarbij het uitdagen van het dominante marktdenken een belangrijke eerste stap is in het ontwikkelen van alternatieve inspirerende visies waarin niet rendement en bezit, maar betaalbaar en prettig wonen centraal staan.

Dan zien we ook meteen dat die 1000 euro die ik maandelijks moet neerleggen voor een bescheiden arbeiderswoning eigenlijk een astronomisch bedrag is.